Yapay zeka ajanı nedir, sohbet botundan farkı ne?

Son iki yılda “ajan” kelimesi, yapay zekayla ilgili hemen her ürünün açıklamasına girdi. Aynı kelime bir sohbet penceresi için de, kendi başına saatlerce çalışan bir sistem için de kullanılınca anlam kayboldu.

Bu yazı ajanın sohbet botundan farkını, çalışması için gereken dört bileşeni, hangi işlerde gerektiğini ve ajan diye satılan ama ajan olmayan şeyleri anlatıyor.

Sohbet botundan üç fark

1. Planlama. Sohbet botuna bir soru sorulur, cevap alınır. Ajana bir hedef verilir; ajan o hedefi adımlara böler ve adımları sırayla yürütür. “Şu klasördeki 40 videonun altyazısını çıkar ve hatalı olanları listele” bir hedeftir, soru değil.

2. Araç kullanımı. Sohbet botu metin üretir. Ajan dosya okur, komut çalıştırır, dosya yazar, bir hizmete istek gönderir. Dış dünyaya dokunma yeteneği ajanı ajan yapan şeydir.

3. Kendi kendini denetleme. Ajan ürettiği çıktıyı bir ölçüte göre kontrol eder ve ölçüt sağlanmadıysa tekrar dener. Bu döngü, loop engineering yazısında ayrıntısıyla anlatılıyor.

Üçü birden yoksa elde olan şey ajan değildir. Tek başına planlama yapan ama dosyaya dokunamayan bir sistem, yalnızca ayrıntılı bir cevaptır.

Dört bileşen

1. Görev tanımı. Ajanın ne yapacağı, hangi sırayla yapacağı ve neyi yapmayacağı yazılı olmalıdır. Belirsiz tanım, ajanın en pahalı hata kaynağıdır.
2. Araç erişimi. Hangi dosyalara dokunabileceği, hangi komutları çalıştırabileceği açıkça sınırlanır. Sınırsız erişim, hız değil risk üretir.
3. Kalite kapısı. Çıktının kabul edilebilir sayılması için geçmesi gereken kontrol. Kalite kapısı yazısı bu bileşeni ayrıntılandırıyor.
4. Durma koşulu. Ajanın ne zaman duracağı. Koşul yoksa ajan ya erken durur ya da aynı adımı tekrarlayıp durur.

Dördü de metin olarak yazılır; özel bir yazılım gerektirmez. Bu yüzden ajan kurmak, yazılım geliştirmekten çok talimat yazmaya benzer.

Ne zaman ajana ihtiyaç var?

Ajan, her işte gerekmez. Üç koşul birlikte sağlandığında anlamlıdır:

• İş tekrarlanıyor. Ayda bir yapılan bir iş için ajan kurmak, kurulum maliyetini karşılamaz.
• Adımlar tanımlı. Sen yapabiliyorsan ve adımları yazabiliyorsan ajan da yapabilir. Yazamıyorsan önce süreci netleştirmek gerekir.
• Çıktı denetlenebilir. Doğru olup olmadığı ölçülebilen bir çıktı varsa ajan güvenle çalışır.

Üçünün ne zaman bir araya geldiğini otomasyon eşiği yazısı sayıyla anlatıyor.

Ajan olmayan üç şey

Hazır cevap veren sohbet penceresi. Ne kadar iyi eğitilmiş olursa olsun, dış dünyaya dokunamıyorsa ajan değildir.

Kural tabanlı otomasyon. Eğer-ise kurallarıyla çalışan bir akış güvenilirdir ama planlama yapmaz. Bu bir kusur değil; tanımlı ve değişmeyen işlerde kural tabanlı akış ajandan daha iyidir.

Tek seferlik komut dosyası. Belirli bir işi yapan bir betik hızlıdır ama değişen girdilere uyum sağlamaz.

Üçü de yararlıdır. Sorun, üçünün de ajan diye adlandırılması ve beklentinin buna göre kurulmasıdır.

Ajan nerede hata yapar?

Ajanların hata yaptığı yerler rastgele değildir; dört yerde toplanır ve dördü de tanım aşamasında önlenebilir.

Belirsiz durma koşulu. Ne zaman biteceği yazılmamış bir ajan ya işin ortasında durur ya aynı adımı tekrarlar. Durma koşulu her zaman ölçülebilir olmalıdır: dosya üretildi, liste boşaldı, kontrol listesi geçti.

Sessiz başarısızlık. Bir adım başarısız olduğunda ajan bunu fark etmeden devam edebilir ve sonuç eksik çıkar. Her adımın çıktısı bir sonraki adımdan önce kontrol edilmelidir.

Geniş yetki. Tüm diske erişimi olan bir ajan, yanlış klasörde çalıştığında geri alınamayan sonuçlar üretir. Erişim alanı her zaman çalışılan klasörle sınırlanır.

Girdi değişimi. Talimat, ilk turdaki girdiye göre yazılmıştır; girdi biçimi değiştiğinde ajan sessizce yanlış çalışır. Bu yüzden girdi doğrulaması ilk adım olmalıdır.

Ajan kurmanın gerçek maliyeti

Ajan kurmanın maliyeti model kullanım bedeli değildir; asıl maliyet tanım yazmaktır.

Pratikte bir ajanın kurulumu üç aşamalıdır: süreci elle yapıp adımları yazmak, adımları talimat hâline getirmek, çıktıyı denetleyip talimatı düzeltmek. Üçüncü aşama birkaç tur sürer ve asıl işin yapıldığı yer burasıdır.

Bu yüzden ajan kurmak, bir kere yapılıp bitirilen bir iş değil; ilk hafta yoğun, sonrasında hafifleyen bir bakım işidir. Sistem yoksa yapay zeka çalışmaz yazısı bu bakış açısını daha geniş bir çerçeveye oturtuyor.